Polityki ciąg dalszy........

Jednak cisza nie trwała długo...Nie, nie było protestów. Był za to wiec poparcia dla deputowanego Georgian Dream z Zugdidi, Iraklego Alasanii. 

Ludzie bardzo entuzjastycznie przywitali polityka. Wszędzie było słychać klaksony, muzykę z samochodów, wesołe okrzyki powtarzające za hasłami płynącymi z partyjnego wozu: "Sa- kart- we- lo!".

A oto mała próbka tego, co działo się w Zugdidi. Wybaczcie jakość zdjęć, ale telefon, który kupiłam z kartą BEELine kosztował zaledwie 60 zł i to cud, że w ogóle ma aparat. :)

Skrzyzowanie ulic Rustaveli i Kostava w Zugdidi

Na partyjnym samochodzie widnieje twarz Iraklego Alasanii

Jest wygrana

Koalicja Georgian Dream wygrała. 

Wbrew temu, czego ludzie się obawiali, Misza ukorzył się i zamieszek nie było. Nie znaczy to, że potem nie będzie bruździł. Przy jego autorytarnym apetycie na władzę trudno uwierzyć, że naprawdę zaakceptował przegraną. Ale jak powiedział wcześniej, wybory będą transparentne i demokratyczne, co potwierdzają międzynarodowi obserwatorzy.

    W poniedziałek, w dniu wyborów wyszłam sobie na spacer. Wszystkie sklepy zamknięte, na ulicach ludzi jak na lekarstwo, nawet fontanny nie pracowały. Po godzinie 18-tej, tuż po zamknięciu lokali wyborczych, życie powoli zaczęło się odradzać... 

Burzy nie było. I jakoś rozentuzjazmowanych tłumów z powodu ogłoszenia cząstkowych wyników też nie widziałam. Jednak przywdziewanie koszulki Georgian Dream wciąż jest na fali. Jedna trzecia populacji Zugdidi teraz tak się nosi. Młodzieżówka Otsneby, mimo że już wygrali jakieś dziesięć razy dziennie, przejeżdża przez miasto w samochodach, na oparciach okien, wyglądając przez szyberdachy, a nawet na dachach, wrzeszcząc klaksonami, ciesząc się i generalnie urządzając sobie super zabawę. Kto wie, może za miesiąc będą robić to samo, bo można zaszpanować, a to przecież takie fajne.

Ivanishvili w Zugdidi

Idąc dzisiaj do miasta, niespodziewanie znalazłam się na wiecu Ivanishvilego. Postanowiłam więc podejść nieco bliżej. Wokoło tłoczyło się pełno ludzi w rozdawanych z tej okazji koszulkach koalicji "Georgian Dream" (Kartulis Otsneba). 

Niektórzy wesoło machali błękitnymi flagami ruchu, inni się nawet w nie poowijali, robiąc coś na wzór peleryny Supermana. Nie zabrakło również flagi narodowej, która gdzieniegdzie jaśniała w tłumie. Widać było, że zdecydowana część ludzi dała się ponieść wydarzeniom. Stawali na dachach budynków, wchodzili na samochody, wdrapywali się na drzewa, a nawet zajęli "pięterko" pobliskiej fontanny. Ivaniszvili przemawiał z wysokiej platformy. 

Dla lepszej widoczności ustawiono także spory telebim, do którego udało mi się dopchać. Specjaliści od PR-u zrobili kawał świetnej roboty, gdyż trzeba przyznać, że przeciwnik prezydenta ma w sobie pewien osobisty urok i siłę oddziaływania na tłum. 

W jego wystąpieniu jak mantra przewijały się słowa "Sakartvelo" (Gruzja), "demokracja" i bez wątpienia jako straszak..."Saakaszvili". Gdy polityk zaczynał skandować jakieś hasło, za każdym razem znajdował naśladowców. Padło słowo "Sakartvelo", ludzie krzyczeli "Sakartvelo!!!". Padło słowo "Zugdidi", rozentuzjazmowany tłum chętnie powtarzał. Moja słaba znajomość gruzińskiego nie pozwoliła zrozumieć dokładnie przekazu płynącego ze sceny, jednak musiał on trafiać w gusta przyszłych wyborców, gdyż co jakiś czas padały gorące brawa.

Poniżej zamieszczam zdjęcie, zrobione moim koszmarnym aparatem w komórce. Nie, to nie toster, to rzeczywiście aparat. :)

W tle widać dwójkę ludzi na szczycie fontanny i jeszcze więcej na budynku

gruziński skandal obyczajowy

W miniony weekend zaliczyłam swój pierwszy skandal obyczajowy. Staram dostosowywać się do nowych sytuacji i pewnych wymogów, jednak żyjąc przez lata w innej kulturze, może nienależącej do najbardziej liberalnych, lecz względnie otwartej, popełniłam faux pax. Zaistniała sytuacja naprawdę mnie rozsierdziła, tym bardziej że starsza kobieta, z którą mieszkam nie określiła swoich oczekiwań w stosunku do mnie. Teraz, jednak gdy emocje nieco opadły, wiem, że nie pozostałam w tym przypadku bez winy.

W piątek odwiedził mnie kolega z Polski, który w Gruzji uczy angielskiego. Nie chciałam robić problemu i tłumaczyć się nikomu, więc poprosiłam znajomą Gruzinkę o to, by kolega mógł spać u niej dwie noce. Znajoma chętnie na to przystała. W dzień zaprosiłam kolegę do siebie, aby pokazać mu swoje nowe mieszkanie. Dodam, że kobieta, u której moja organizacja wynajmuje pokój, całe dnie praktycznie przebywa w domu swojego syna. Mimo to, o prywatność nie jest wcale tak łatwo. Pod nieobecność moją i współlokatora z Litwy, odwiedza nasze pokoje, robi własne porządki, zmienia zasłony i firanki, czasami nawet wchodzi do łazienki, gdy biorę prysznic, gdyż przypomina sobie, że miała zrobić pranie :). Cóż, wiem, że kobieta jest stara, Gruzini mają także inne podejście do prywatności. Często nie rozumieją tej potrzeby u obcokrajowców. Młodsi są z reguły bardziej taktowni, wyczuwają te niuanse i co niektórzy przyznają, że czasami też by chcieli mieć trochę więcej swobody i np. marzy im się mieszkanie samemu, lecz rodzice im na to nie pozwalają. Uważają, że rodzina, tutaj szeroko pojęta, powinna mieszkać wspólnie, że rodzinie należy pomagać. Jeśli np. ciotka nie ma pieniędzy na lekarza, należy te pieniądze jej dać. Jeśli wuj nie pracuje, należy go utrzymać. Jeśli masz internet, wszyscy będą z niego korzystać. Część twoich rzeczy jest wspólna i oczywiste jest, że się nimi podzielisz.

Skandal wyniknął z kilku rzeczy. Pierwszego dnia, gdy wychodziliśmy z mieszkania, natknęliśmy się na właścicielkę. Kolega ładnie przedstawił się, przywitał z kobietą i wyszliśmy na zewnątrz. Następnego dnia zaszedł po mnie, gdyż mieliśmy razem jechać nad morze, do pobliskiej Anaklii. Nasze wspólne wyjście nie umknęło uwadze sąsiadów. Na miejscu spotkaliśmy znajomych Gruzinów, którzy zabrali nas na zakrapianą alkoholem suprę. Po kilku kieliszkach czaczy kolega zaczął się trochę chwiać. Postanowiłam więc trochę go ocucić, doprowadzić do „stanu użyteczności” i odstawić do koleżanki. Zanim wyszliśmy z domu, zostałam wezwana do pokoju kobiety. Na dole siedziało całe zgromadzenie. Sąsiadka, właścicielka, moja mentorka i współlokator.

Dowiedziałam się, że właścicielka nie wie kim jest mój znajomy, a panicznie boi się kradzieży, gdyż w latach 90-tych dwa razy okradziono ten dom. (Poza starym telewizorem, w domu nie ma nic wartościowego. Mimo to właścicielka przychodzi codziennie tam spać i czuwa do 4:00. Połowa domu jest zamknięta na 4 spusty. Wchodzimy przez boczne drzwi. Gdy jesteśmy w środku, nawet w dzień, musimy zamykać drzwi na klucz. Zamek został wymieniony już trzeci raz, a mieszkam tam nieco ponad miesiąc (!). W nocy babcia rygluje drzwi. W oknach - nawet tych na pierwszym piętrze są...kraty. Rozmawiałam z innymi znajomymi Gruzinami. Uważają takie zachowanie za przesadne, gdyż oni z kolei mają przeważnie przez cały dzień otwarte drzwi i są gotowi na przyjmowanie gości).

Tłumaczenie, że kolegę znam od dziecka nie pomogło, gdyż ona go nie zna i mu nie ufa.

Druga rzecz-sąsiedzi widzieli nas w dzień razem, więc zaczęli pytać kim jest dla mnie „ten mężczyzna”.

Po trzecie - przebywaliśmy razem w pokoju (w dzień), co w mniemaniu jeszcze wielu Gruzinów oznacza seks. (Co ciekawe, gdybym przebywała w pokoju z grupą kolegów, nie byłoby to źle odebrane. Widocznie możliwość seksu grupowego nie jest brana pod uwagę :)).

Gdy zgłosiłam chęć przeprowadzki, moja mentorka powiedziała, że co do strony stricte obyczajowej, podobne problemy mogę napotkać w większości gruzińskich domów. Mieszkańcy wsi różnią się nieco od mieszkańców miast. Jednak Zugdidi ze swoim położeniem w dość tradycyjnym regionie oraz z dużą ilością uchodźców jest postrzegane jako raczej konserwatywne miejsce. „Musisz zrozumieć, to nie Tbilisi”, mówiła. Ona mieszkała z rodziną, która uważa się za otwartą i nowoczesną. I rzeczywiście tak było. Jednak, gdy moja mentorka zaczęła chodzić ze znajomym Gruzinem, jej gospodyni dopiero po trzech miesiącach pozwoliła przebywać im samym w jej pokoju, w dzień. Wcześniej mógł ją odwiedzać, lecz mogli przesiadywać tylko w kuchni lub tam, gdzie będą widoczni. Znajoma Gruzinka, wraz z jej mamą zaprzeczały, jakoby było to normą. Uważały, że skoro płacę, powinnam mieć więcej prywatności. Może takie przekonanie narosło w nich dlatego, że same często przyjmują ludzi z Couch Surfing (międzynarodowa wymiana gościnności) i stykają się różnymi punktami widzenia. Przez pół roku mieszkała np. u nich dziewczyna ze Szwecji, dzięki której znajoma rozpoczęła internetowy kurs wiedzy o prawach człowieka i związała się z organizacją pomagającą uchodźcom.

Już wcześniej słyszałam o tym, że nie jest dobrze widziane zapraszać do swojego pokoju chłopaka. Lecz w praktyce nie wzięłam tego pod uwagę, gdyż on nie jest moim chłopakiem... a ja nie jestem Gruzinką.

Żeby uniknąć następnej gafy, ostrzeżono mnie, żebym mówiła, że odwiedzi mnie brat, kuzyn, etc., (nawet jeśli to ma być pół godziny), gdyż rodzina jest tu zupełnie inaczej postrzegana. Wtedy z pewnością znajdzie się dla niego bez problemu nocleg, a może nawet ktoś chętnie zaprosi go na suprę.

Bałam się jak w takim razie będzie wyglądać wizyta mojego chłopaka, który chce przyjechać do mnie w wakacje. Uspokojono mnie, że skoro babcia wyraziła zgodę, by mnie odwiedził, to znaczy, że przyjęła do wiadomości, że przyjeżdża do mnie „przyszły mąż” i taką wersję przedstawi sąsiadom.

Ciekawe jak postrzegany byłby „przyszły mąż”, gdybym jednak była Gruzinką :) ?

Nowe zadania - nowe perspektywy

Jakiś czas temu pisałam o braku odpowiednich zadań, które mogłabym wykonywać. Lekcje polskiego ostatecznie się skończyły. Idea, choć ambitna- upadła, gdy w pewnym momencie zorientowałam się, że moi uczniowie całkowicie sobie odpuścili przychodzenie na lekcje :(. Nie wiem gdzie tkwił mój błąd. Starałam się z całych sił, żeby było dobrze. Mam wrażenie, że zwyciężyła po prostu ich leniwa natura :). A pomyśleć, że początkowo pisały do mnie osoby nawet z Tbilisi, zainteresowane nauką języka. Niemniej jednak traktowałam to jako pracę dodatkową, poza robotą biurową i zabawami z dzieciakami. Mimo to ciągle chciałam zrobić coś pożytecznego dla lokalnej społeczności i dowiedzieć się nieco więcej o uchodźcach, którzy od dwudziestu nieraz lat zamieszkują stare przychodnie, walące się budynki nieczynnych szkół czy szpitali. Ich warunki mieszkalne przez cały okres od momentu, gdy opuścili pod przymusem swoje domy w Abchazji, często w ogóle się nie zmieniły. W taki oto sposób uchodźcami stały się również dzieci, które urodziły się w takich warunkach. Pomoc rządowa dla takich osób jest niewielka. Po pierwszej fali uchodźców z lat 90-tych (ok. 200 tys. osób), państwo zaczęło budować im baraki na wsiach oddalonych od centrów, gdzie problemy z prądem nie były rzadkością, brakowało sklepów, szkół, a szansa na znalezienie pracy była znikoma. Wtedy też ci, którzy nie godzili się na wykluczenie, wynikające z nowych warunków życiowych, zaczęli spontanicznie osiedlać się w starych pustostanach miast. 

Życie w sporych skupiskach, gdzie na kilka rodzin przypada niejednokrotnie jedna toaleta, słabe warunki sanitarne i techniczne budynków sprzyjają wielu chorobom. Często odpowiedzialnością za utrzymanie rodziny obarczone są wyłącznie kobiety. Bywa, że mężczyzna nie podejmuje żadnej pracy, stając się całkowicie pasywny popada w alkoholizm, co sprzyja domowej przemocy. Kobiety przestają troszczyć się o swoje zdrowie, stawiając wyżej dobrobyt bliskich.

 Należy dodać, że służba zdrowia w Gruzji została sprywatyzowana, więc mając do wyboru posłanie dziecka do lekarza, bądź osobistą wizytę, matki wybierają to pierwsze. Wśród kobiet zwłaszcza, istnieje duża dezinformacja odnośnie ich praw. Być może część winy ponosi za to silna, patriarchalna tradycja, stawiająca mężczyznę, zwłaszcza na wsi, wyżej od kobiety. Fundacja "Imedi", podobnie jak kilka innych działających czynnie w Zugdidi, próbuje dotrzeć do kobiet IDPs (Internal Displeaced Person). Współpracuje przy tym z prawnikami, psychologami, socjologami i lekarzami. Właśnie do tej organizacji trafiłam po tym, gdy w podobnej instytucji powiedziano mi, że nie szukają wolontariuszy. Lekko zrezygnowana przedstawiłam propozycje dodatkowych działań oraz pole, na którym czułabym się kompetentna. I tak udało nam się nawiązać współpracę. Uznano, że jako kobieta, która nie jest lekarzem mogę wydać się Gruzinkom bardziej...ludzka.

Już drugi raz asystowałam w spotkaniu pani doktor z kobietami z centrum dla uchodźców. Organizacji podlega 6 takich centrów w okolicy. Pierwszy raz byłyśmy w Zugdidi, (gdzie ogólna liczba uchodźców jest największa, gdyż miasto jest oddalone 12 km od granicy z Abchazją) następnie udałyśmy się do położonej na trasie do Abchazji wsi Rukhi. Niezależnie od wieku wiedza o zdrowiu reprodukcyjnym i antykoncepcji wśród kobiet nie jest zadowalająca. Po pierwsze z powodu mitów narosłych wokół seksu, po drugie z powodu wstydu, który wiąże się z przyznaniem się do intymnych problemów, takich nawet jak bolesne, dwutygodniowe miesiączki. 

Po wstępie pani doktor, "wygłosiłam swoje krótkie przemówienie", dotykające ogólnie meritum, poparłam je pewnymi życiowymi przykładami, powiedziałam, dlaczego ważna jest kontrola lekarska, wspomniałam m.in. o plusach antykoncepcji. Tutaj niestety najbardziej chyba znaną "metodą antykoncepcyjną" jest aborcja. Choć może to szokować, wg raportu Ministerstwa Zdrowia Gruzji na 2009 rok, nawet wśród dziewczyn w wieku 15-19 liczba aborcji wynosiła 1689, spośród ogólnej liczby ponad 24 tysięcy. 51% spośród 1000 kobiet twierdzi, że ich ostatnia ciąża była nieplanowana, z czego w większości przypadków zakończyła się przerwaniem. W wielu przypadkach chodzi o usuniętą  trzecią ciążę z rzędu. (Pani doktor wspomniała o tym, że zna osobę, która miała w życiu...32 aborcje). Nikt nie zastanawia się nad szkodliwością przerywania ciąży (uszkodzenie macicy, bezpłodność,itp.), lecz środki antykoncepcyjne są nierzadko uważane za szkodliwe...

Pani doktor powiedziała, że dla uchodźców są one za darmo, podobnie jak jedna wizyta u lekarza rocznie. Obiecała swoje wsparcie oraz dostarczenie większej ilości informacji o antykoncepcji, jak jej używać i jak dobierać. Według wspomnianego raportu tylko 8-10 % Gruzinek w wieku reprodukcyjnym się zabezpiecza. Nie wspominam tutaj o popularnej metodzie kalendarzykowej oraz jeszcze popularniejszej...przerywanej. Kobiety, które uczestniczą w spotkaniach organizowanych przez"Imedi" słuchają uważnie, zadają wiele pytań, są zainteresowane tematem. Miejmy nadzieję, że działalność tego typu organizacji znacząco przyczyni się do zwiększenia ich świadomości w zakresie zdrowia, swoich praw i możliwości.

Zugdidi - edycja wiosenna

To już trzecia odsłona miasta mojego przeznaczenia. Moje uczucia względem niego uległy zmianie, od rozczarowania- patrz wizerunki na pocztówce kontra rzeczywistość w pierwszym wpisie- przez stopniową sympatię, po swego rodzaju fascynację. Już wcześniej pisałam o tym, że Zugdidi nabiera dziwnego uroku przy ładnej pogodzie, a jego wiejsko-miejski klimat bywa czasem naprawdę urzekający. Teraz gdy wiosna jest w zenicie, a kwiaty, drzewa i krzewy rozkwitają pełnią kolorów, skala moich uczuć względem tego miejsca wzrosła i muszę przyznać, że właściwie cieszę się, że tutaj trafiłam. Będąc w Tbilisi zapewne nie miałabym po co tutaj jechać. Wszak Zugdidi jest fajną bazą wypadową w góry i nad morze, jednak samo w sobie aż tak interesujące turystycznie nie jest. Niemniej jednak ma swój urok, a życie płynie tu troszkę inaczej niż w stolicy. I dlatego właśnie warto tu być.

Gruzinskie święta wielkanocne, czyli spontaniczny wypad do Swanetii

 Już wprawdzie po czasie, pewne rzeczy się trochę zdezaktualizowały, więc kształt tego posta również się zmienił, ale postanowiłam właśnie dziś wrzucić starą relację z wielkanocnej podróży do serca Swanetii.

Współlokatorka z Litwy, która ma chłopaka Gruzina od jakiegoś czasu przebąkiwała, że jej "teściowa" zapraszała nas wszystkich na wielkanocną suprę. Lecz później jakoś tak wszystko przycichło, a gdy zapytałam o wcześniejsze zaproszenie, współlokatorka sama nie wiedziała co odpowiedzieć, bo jak to u Gruzinów bywa, trzeba ciągle się dopytywać i upewniać. Nie ma to jak spontan. Gdy spontanicznie zostanie wypowiedziana jakaś idea, zaraz może dojść do jej realizacji. Zwłoka jest niewskazana. Plany zmieniają się szybko, a Gruzini nie są przyzwyczajeni do planowania. Będąc już o tym uprzedzoną, przestałam nastawiać się tak jednoznacznie na gruzińskie święta. Tego samego dnia odwiedziła mnie Martyna- polska wolontariuszka TLG, ( Teach and learn with Georgia- gruziński program rządowy, zachęcający wolontariuszy, zwłaszcza native speakerów do przyjazdu do Gruzji i nauczania angielskiego, w zamian za drobną wypłatę i mieszkanie z gruzińską rodziną, poznawanie warunków ich bytowania i nawyków żywieniowych ;).) i jej amerykański chłopak, Clint- też TLG. Para mieszka w Kutaisi, lecz korzystając z wolnego czasu postanowili ruszyć w trasę. Pokazałam im więc moją miejscówkę, poznając przy okazji nowe knajpy. Okazało się, że miejsca, które brałam za potencjalne spelunki- ile się takich widzi w Polsce?- gdzie przebywają starsi panowie, lubiący się urżnąć, są całkiem przyzwoitymi lokalami gastronomicznymi.

Po raz pierwszy w megrelskiej knajpie spróbowałam adżarskiego chaczapuri - adżaruli. O ile chaczapuri w każdej postaci jest dla mnie podstawowym jadłem na śniadanie i  jednym z ulubionych gruzińskich dań, to adżaruli jest wprost genialne. Jest to rodzaj pieczywa w kształcie łódeczki z białym serem w środku i sadzonym jajkiem na wierzchu. Zawartość należy wymieszać i  można zajadać. Niby proste, a jakie smaczne. ;) Po raz pierwszy spróbowałam również Kubdari- rodzaj placka z mięsem, kinzą ( nie jest jednak aż taka zła, zaczynam się do niej przyzwyczajać), adżiką (rodzaj gruzińskiego chilli). Całkiem niezłe w smaku i w rozsądnej cenie- 2-3 GEL.

Następnego dnia z rana, gdy para wybierała się do położonej w Sawnetii ,Mestii, postanowiłam zabrać się z nimi. Marszrutkę mieliśmy o 7:30, chociaż kierowca zapewniał dzień wcześniej, że rusza punkt 8:00.  Dosyć często się zdarza, że kierowcy marszrutek zmieniają zdanie w ostatniej chwili, także najlepiej wziąć numer i być z kierowcą w kontakcie. Tak też zrobili Martyna i Clint. W praktyce, gdy zjawiliśmy się na przystanku, a kierowca zebrał kilku pasażerów, zrobiliśmy marszrutką dwa kółka po mieście, wracając do punktu wyjścia i czekając do 8:00 na innych, potencjalnych pasażerów...

W końcu ruszyliśmy. Góry, które widzę z Zugdidi, są oddalone od miasta jakieś 20-30 km. Teraz miałam okazję doświadczyć ich widoku w bliska. Przepięknym krajobrazom towarzyszyła tradycyjna, gruzińska muzyka płynąca z odtwarzacza, co potęgowało wrażenie. Na miejscu Clint spotkał się ze znajomym z TLG, ( również Amerykanin), z którym przyjechało grono innych znajomych - (Paul - TLG, Irlandia, Lenn- TLG,Szkocja i napotkany na miejscu francuski turysta, Roman. Łącznie była nas 7-ka. Drugiego dnia dołączyła do nas Filipinka z TLG, Teresita, która przypadkiem znalazła się w tym samym hostelu.) Po krótkim zapoznaniu ruszyliśmy w plener. Po drodze mijaliśmy warowne wieżyczki, z których najstarsze pochodzą z XII wieku. Teraz prawdopodobnie stoją całkowicie puste. W jednej z nich, w Mestii urządzono muzeum. Jednak na drodze do Uszguli, do którego wybraliśmy się drugiego dnia, stała samotna wieżyczka, do której nie omieszkaliśmy wejść, darując sobie tą w Mestii. Budowla składa się z trzech pieter. Na każdy, następny poziom wchodzi się po drabince, którą później można wciągnąć na górę. Naprzemienne otwory w podłogach poszczególnych pięter, pozwalają uniknąć upadku z samej góry, w razie nieostrożnego postawienia stopy na szczeblu drabiny.W czasie, gdy Swanowie bronili się przed Dagestańczykami, Mongołami, innymi książętami gruzińskimi,a także zemstą rodową, takie wejścia miały bardzo praktyczne zastosowanie. Zdarzały się okresy, gdy całe rodziny żyły na najwyższym piętrze budynku, nie wychodząc z niego przez kilka miesięcy.

Pierwszego dnia postanowiliśmy troszkę się powspinać. Nasz wypad trwał 7 godzin. Jednak właściwie tylko Martyna i Clint mieli odpowiednie buty. Przeskakiwanie przez niewielkie potoczki, skakanie po kamieniach w celu ominięcia tych większych okazało się niczym przy właściwym spotkaniu z górami. Przy temperaturze +20 C, a może i więcej, brodziliśmy w śniegu po kolana, co jakiś czas zapadając się w potężne zaspy. Zziębnięci i przemoczeni nie zdołaliśmy wejść na upatrzony szczyt, ale przynajmniej próbowaliśmy :). Następnego dnia wynajęlismy samochód. Kierowca zażądał od nas 200 lari, czyli w przeliczeniu na polską walutę, jakieś 400 zł (!) za zawiezienie nas do oddalonej zaledwie 40 km wsi Uszguli. Zrzuciliśmy się po 25 lari - cóż, nie było innych chętnych, którzy poświęciliby dla nas Niedzielę Wielkanocną jadąc po takich wertepach, więc postanowiliśmy ustąpić. 

Wkrótce okazało się, że cena, choć mocna wygórowana, miała swoje uzasadnienie. Na odcinku Mestia - Uszguli nie ma dróg, dzięki czemu jazda w jedną stronę zajęła nam ok 4,5 godziny. Przez większość czasu jechaliśmy nad przepaściami. Pod koniec drogi bywało tak stromo, ze trzy razy zamykałam oczy i czułam jak pocą mi się ręce. Po drodze zaczął wyciekać nam płyn z chłodnicy, gdyż kierowca uderzył podwoziem swojego Suzuki w jakiś olbrzymi kamulec. Droga dłużyła się niezmiernie.Przystawaliśmy co jakieś 20 minut, napełniając butelki wodą z wodospadów i strumyków, którą nasz kierowca wlewał do chłodnicy. Dodatkowo obkładał śniegiem silnik. Zastanawiałam się nie tylko czy dojedziemy, ale co z droga powrotną. Moje obawy okazały się jednak przedwczesne. Kierowca - cudotwórca poradził sobie na tyle, że drogę powrotną pokonaliśmy w trzy godziny. Przyczyniła się do tego również pochyłość terenu, lecz brawa dla pana kierowcy. 

Uszguli - tam znajdują się najokazalsze i chyba najlepiej zachowane wieże obronne. Najwyżej położona wieś po europejskiej stronie Kaukazu, co czyni ją najwyżej położoną wsią w Europie. Co ciekawe, mimo, że wieś bywa odcięta od świata nawet pół roku, przez zalegające tutaj zwały śniegu, na miejscu powstały trzy guesthausy :). Dodatkowo w każdej mijanej wsi Swanetii, gdzie znajduje się jakiś ciekawszy zabytek - przeważnie są to cerkwie - widnieje stosowna informacja na ten temat w języku angielskim. Niewiele osób dysponuje tym językiem, ale turysta może okazać się kurą znoszącą złote jaja, więc trzeba mu wyjść naprzeciw. Ta przyspieszona globalizacja jest trochę smutna. Ludzie zmieniają się bardzo szybko i być może za kilka lat nie zaproszą już więcej bezinteresownie do domu, lecz powiedzą, "money, money!". Z drugiej strony trudno się dziwić takiej postawie.Turyści sami ją napędzają. Niemniej jednak udało nam się uświadczyć miejscowej, swańskiej gościnności. Wracając z wznoszącej się ponad wioską cerkwi, zostaliśmy zaczepieni przez ok. 50-letniego mężczyznę. Wraz z rodziną świętował na cmentarzu. (Popularnym zwyczajem w Gruzji jest odwiedzanie grobów zmarłych, wspominanie ich oraz wspólne biesiadowanie przy jadle i winie.) Gdy zauważył, że jesteśmy przyjezdni, zaprosił nas na świąteczny obiad. Wróciliśmy na szczyt, gdzie znajdowała się cerkiew. Mężczyzna zwołał swoich znajomych i rodzinę, poćwiartował gotowanego kurczaka, przyniósł swańskie chaczapuri (ser w środku nie jest taki słony) oraz specyfik, który nazwaliśmy serem. Jednak był to rodzaj postnego dania. Łamanym rosyjskim mężczyzna wytłumaczył, że robi się je wlewając zimnego mleka do gotującej się wody i gdy się zetnie, później się je studzi i prasuje. Mężczyzna był tak hojny, że chciał dla nas ubić świniaka, jeśli zdecydowalibyśmy się z nim zostać. Oczywiście zdążył również poinformować nas, która najbardziej pasowałaby do jego nieżonatych synów i wycałować nas po kolei. Mimo to siedziało się tam całkiem miło, lecz stół rządzi się swoimi prawami i zanim zdążyliśmy odejść, każdy z nas musiał obowiązkowo wlać w siebie po dwa kieliszki czaczy, o innym alkoholu nie wspominając. 

Schodząc niżej, natrafiliśmy na gospodę. Zaciekawiło nas to, że mieszkańcy urządzili tam wspólną, świąteczną suprę. Na początku, gdy zajrzeliśmy do środka- w zasadzie w poszukiwaniu toalety, zostaliśmy potraktowani od razu jak turyści. Jakaś kobieta otworzyła drzwi obok i zawołała nas. Okazało się, że był to sklep z pamiątkami...Ceny tych bibelotów były czasem nieprzyzwoicie wysokie. Myślę jednak, że się sprzedawały, a miejscowi dobrze wyczuwali koniunkturę. 

Po pewnym czasie jednak zaproszono nas do środka. Pierwszy raz chyba miałam okazję posłuchać polifonicznych męskich śpiewów na żywo. Robi to niesamowite wrażenie na słuchającym. Nic więc dziwnego, że w Gruzji im większy macho, tym lepiej śpiewa i tańczy. Rozpoczęły się toasty. Pierwszy-jak zawsze- za pokój, drugi- za Boga. Dalej tematy się często powtarzają. Pada toast za przyjaciół, gospodarzy, gości, miłość, itp. Każdy wypowiedziany przez tamadę, czyli mistrza ceremonii, toast może zostać uzupełniony toastem współbiesiadnika pod warunkiem, że wyraża ten sam temat. Zasiedliśmy więc do stołu, wypiliśmy kilka wspólnych toastów. Nasi chłopcy zmierzyli się nawet z Gruzinami w tańcu, lecz przy nich ich wygibasy wyglądały marnie. Miejscowi zaczynali się coraz bardziej popisywać swoją zręcznością, robiąc szpagaty,w tym samym czasie wychylając stojący wcześniej na ziemi kieliszek.Niestety w tym momencie musieliśmy wyjść, by zdążyć do Mestii przed nocą.

Nie muszę dodawać chyba, że na tym odcinku nie ma ani jednej latarni? Jednak uwaga! Nowo pobudowane wieże wysokiego napięcia gwarantują nieprzerwane dostawy prądu. Z internetem i zasięgiem w komórce też nie ma problemu.

Świąteczny weekend minął nam bardzo miło, a wypad do Swanetii niewątpliwie należy powtórzyć.

Uszba, jeden z najwyższych szczytów Kaukazu Wielkiego

Mestia ze słynnymi, kamiennymi wieżyczkami

Mestia

Nasz kierowca, chłodzący silnik śniegiem i wodą 

niepilnowana przez nikogo wieżyczka na trasie Mestia-Uszguli

zejście na niższe piętro

Wnętrze wieżyczki, charakterystyczna drabinka

Widok z okna wieżyczki

W drodze do Uszguli

Nasza międzynarodowa ekipa

პოლონური ენა- czyli język polski cd.

Po pierwszej udanej lekcji, moja szefowa, Rusudan uznała, że się wykazałam ;) i wrzuciła info o moich lekcjach na facebookowy profil "Atinati". Ogłoszenie brzmi następująco:

პოლონური ენის მეცადინეობებზე დასარეგისტრირებლად შეგიძლიათ მიმართოთ ილონა სოკოვოვსკას შემდეგ მისამართზე: jeloneks87@gmail.com

Nieźle co?

Nieoczekiwanie wystąpiły jednak małe problemy dezinformacyjne. Już pierwszego dnia dostałam dwa maile od zainteresowanych. Mogłam zyskać trójkę nowych uczniów- jedna dziewczyna oraz inna dziewczyna z mężem. Niestety- chociaż zainteresowanie polskim było spore, to dane osoby były pewne, że lekcje odbywają się w Tbilisi... No tak, jak coś się dzieje, to musi być w Tbilisi ;). Wielkie było ich zaskoczenie, gdy podałam adres w Zugdidi, które jest oddalone odstolicy 318 km, a więc 5 godzin jazdy marszrutką i aż 8, 5 gdziny pociągiem... ;). Co ciekawe, z informacji wynikało, że dwie osoby uczyły się już polskiego, z czego jedna była w Polsce na pewno. W sumie to już nie pierwszy przypadek, gdy gruzińscy obywatele bywali w naszym kraju, a część z nich zna podstawy naszego ojczystego języka :). Ktoś mógłby powiedzieć-po co im tak nieprzydatny język? Sympatia do Polski to przecież nie wszystko. Ambitini, młodzi ludzie zdarzają się wszędzie. :) Niektórzy są zainteresowani wyjazdem do Polski w ramach projektów europejskich, (choć wiedza na ten temat jest jeszcze stosunkowo niewielka) inni zabijają czas, a jeszcze inni upatrują w tym szansy na zmianę miejsca zamieszkania. Wszak zarobki w Polsce są większe, kraj ciekawy, a stosunek Polaków do Gruzinów (zapewne między innymi przez propagandową książkę Mellerów oraz działania ex-prezydenta K.) jest raczej pozytywny. Cóż, niezależnie od motywów, którymi kierują się zainteresowani, dzięki nim mam tu więcej do roboty ;).

Chaczapuri z Adżarii czyli adżaruli.

 Ostatnio, gdy w Zugdidi odwiedziła mnie jedna para TLG ( Martyna z Polski i Clint z USA), po raz pierwszy posmakowałam innego rodzaju chaczapuri, mianowicie chaczapuri z Adżarii, zwane adżaruli. Niemal każdy region w Gruzji ma swój lokalny sposób przyrządzania chaczapuri. W Megrelii, regionie którego stolicą jest Zugdidi, jadam chaczapuri w kształcie kwadratowego placka z pysznym, słonym białym serem w środku. Adżarskie chaczapuri z kolei przypomina kształtem łódeczkę, w której znajduje się ser. Na górze pływa sadzone jajko, a w rogu leży kawałek masełka. Po podaniu nam tegoż specjału, należy wymieszać wierzczhnią warstwę z serem i można zajadać.

Poniższy przepis ściągnęłam- przyznaję się bez bicia- z bloga o gotowaniu, "Agentki jej kuchennej mości". A oto on:

Składniki:

ciasto:
    * 300 g mąki
    * szklanka letniej wody
    * 4 g suszonych drożdży
    * sól
    * 40 g oleju

farsz:
    * 200 g mozarelli
    * 100 g fety
lub:
   * 300 g sera owczego solankowego

ponadto:
    * 3 jajka

Wykonanie:

ciasto: Drożdże mieszamy z wodą i solą, dodajemy mąkę, zagniatamy ciasto - może się trochę kleić do rąk. Dodajemy olej, zagniatamy, odstawiamy na 30 minut.

nadzienie: Sery kruszymy w misce, mieszamy.

Ciasto dzielimy na 3 części, obtaczamy w mące, rozwałkowujemy lub formujemy w owalne kształty. Na środek każdej nakładamy nadzienie i formujemy łódeczki. Pieczemy w temperaturze 220-240°C przez ok. 15 minut, następnie wbijamy na każde chaczapuri po jajku i wstawiamy jeszcze na chwilę do piekarnika aż się zetnie, ale nie do końca (żółtko powinno pozostać płynne). Po wyjęciu z piekarnika na każde chaczapuri nakładamy spory kawałek masła. Jemy odrywając kawałki ciasta i maczając je w jajku. Środek z serem zjadamy na końcu.

źródło: http://licencjanagotowanie.blox.pl/2012/01/Chaczapuri-adzarskie.html

Niestety, w przeciwieństwie do większości z was, nie dysponuję tutaj ani piekarnikiem, ani podobnym jemu piecykiem,więc póki co muszę zadowolić się wyjściem do lokalnych knajp, celem spożycia tegoż smakołyku :(. Jednak przy najbliższej nadarzającej się okazji, zakasuję rękawy i nadrabiam straty, a efekt końcowy mojego gotowania zamieszczę na blogu.

jako, że w odpowiedniej chwili nie dysponowałam aparatem, dorzucam stosowny obrazek ;). Żródło: kaukaz.pl

" Maniana to znaczy jutro..."- czyli o wystawianiu cierpliwości wolontariusza na próbę...

Już od miesiąca przebywam w Zugdidi, jednak opieszałość ludzi mających mnie wspierać w moich wolontariackich działaniach, brak szefostwa przez dwa tygodnie oraz moja wizyta w Turcji na polską Wielkanoc uniemożliwiły mi ostatecznie poważną pracę przez niemal cały ten okres. Do tej pory spotykałam się raz w tygodniu ([sic!] - nie moja w tym wina, nie ja układam grafik ;/) z dzieciakami uchodźców z Abchazji- 7-11 (?) lat, ucząc ich, poprzez interaktywne działania, gry, zabawy, wspólne oglądanie filmów, języka angielskiego (btw. całkiem fajna sprawa). 

W przyszłym tygodniu jednak rozpocznę nareszcie (!) nauczanie języka polskiego i sama będę uczyć się gruzińskiego. ( Póki co, z nudów buszuję po google tranlatorze wyszukując przydatnych zwrotów po gruzińku, ale wiadomo jak to translator- czasami tłumaczy bzdury...), Dodatkowymi zadaniami są: zapewnienie rozrywki młodzieży, promocja EVS-u w Gruzji i możliwości wyjazdu za granicę, etc. Jednak ciągle mam poczucie, że to niewiele. Mój projekt na pracę w radio upadł. Nie władam wystarczająco rosyjskim, a mimo początkowych zapewnień, szefostwo nie było zainteresowane anglojęzycznymi audycjami... cóż. Chciałabym jednak przydać się lokalnej społeczności. Kultura i edukacja to jedno- fajnie jest czymś zainteresować ludzi, lecz codzienne problemy to drugie. Inspirację znalazłam na tym blogu

  

Zakomunikowałam więc dzisiaj szefostwu, że chcę pomagać kobietom na szerszą skalę, gdyż z różnych raportów wynika, że wiedza na temat chorób kobiecych, antykoncepcji, płodności i szeroko pojętego zdrowia jest tutaj znikoma. Ja, jako kobieta solidaryzuję się z Gruzinkami, więc myślę, że jest to praca dla mnie. Niestety przepisy dotyczące EVS-u nieco się zmieniły i nie mogę na własną rękę pracować w drugiej organizacji. Jeśli wyrażam taką chęć, to mogą być to tylko akredytowane organizacje. Ze sporej liczby tego typu instytucji w Zugdidi, (ponad 20, z czego przynajmniej 10 zajmuje się problematyką kobiecą) tylko "Atinati"- moja gruzińska organizacja posiada akredytację. Więc mogę działać tylko w jej ramach. Może wiele zadań wolontariackich wydaje się być tam pozornych, w gruncie rzeczy niepotrzebnych, wiele trzeba też samemu wywalczyć, jednak jest to fundacja z 15-letnim doświadczeniem, otwarta na ciekawe propozycje -oczywiście jeśli ma się skrupulatnie obmyślony plan działania, siłę przebicia i oczywiście najlepiej znajomość 2 języków- angielskiego i rosyjskiego/ rosyjskiego i gruzińskiego/ angielskiego i gruzińskiego- lub najlepiej tych trzech ;), to znajdzie się tam coś ciekawego do roboty. 

Nie chcę, by mój EVS wyglądał tak, jak to często bywa w takich przypadkach, gdzie robi się niewiele, a miało się robić więcej, a jedynym plusem jest możliwość mieszkania w innym kraju. Nie po to opuszczałam swoją drugą połówkę, by teraz zadowalać się połowicznymi działaniami. Więc do dzieła! Trzymajcie za mnie kciuki!

Ogród botaniczny - czyli co pozostało z ogrodu Dadianich?

Korzystając z wolnej chwili i uroków ładnej, słonecznej pogody, postanowiłam wybrać się na spacer do ogrodu botanicznego w Zugdidi. Jest to bardzo nastrojowe miejsce, skłaniające do zadumy. Ogród porastają dziko, dawno nieprzycinane krzaki, stare drzewa, po których pnie się, od korzeni do koron bluszcz. Jest cicho, (nie licząc śpiewu ptaków) i spokojnie. W pobliżu furty wejściowej widać fragmenty murów dawnego pałacu Davida Dadiani, wybudowanego na przełomie lat 1837-1838. Centralna część dwupiętrowego budynku zbudowana była z kamienia, resztę konstrukcji stanowiły stopniowo dodawane, drewniane pomieszczenia. Pałac musiał być imponujących rozmiarów, gdyż mieścił łącznie 28 pokoi.

Pierwszy raz willa została zniszczona w czasie wojny z Turcją. W 1855, gdy otomańskie siły pod dowództwem generała Omara Paszy okupowały Megrelię, pałac został zamieniony w szpital wojskowy, następnie zaś spalony przez wycofujących się Turków. Za drugim razem, odrestaurowany na potrzeby Imperium Rosyjskiego budynek, [Imperium Rosyjskie zaczęło zarządzać Megrelią w 1857 roku.] ucierpiał w wyniku pożaru. Więcej willi już nie odbudowano, zaś część jej murów wykorzystano do budowy domu  jednego z synów Davida, Niko. 

Ogród mimo całego swego uroku, zdecydowanie odbiega od tego, jaki musiał być w latach swej świetności. Z opisów można się dowiedzieć, że rosły w nim egzotyczne drzewa, sprowadzane z Indii, Włoch, Ameryki Północnej, czy Japonii oraz bogata kolekcja róż. Znajdowała się tam oranżeria, szklarnia, jezioro wykopane przez robotników oraz  sale balowe, rzeźby, pięknie zdobione fontanny i amfiteatr. Nie powinno dziwić więc, że był uważany za najpiękniejszy w Megrelii, a może i w całej Gruzji. Pierwszy raz 16-letnia praca królowej Ekaterine, została zniszczona podczas jednego z tureckich najazdów. Wiele okazów unikatowych roślin zniknęło bezpowrotnie, zostały wycięte, bądź zrabowane. Załamana królowa pisała swojemu doradcy - Platonowi Ioseliani, że Zugdidi przestało istnieć. Jednak już po niedługim czasie, dzięki determinacji kobiety ogród zaczął ożywać na nowo. Początkiem końca cudownej urody parku była śmierć Ekaterine w 1882 roku. Jej syn, Niko nie wkładał wysiłku w jego pielęgnację i ogród zaczął obracać się w gęsty las. Nigdy nie odzyskał dawnego kształtu.

Dzisiaj jest to przyjemne miejsce na spacery, jednak z dawnej świetności pozostał chyba tylko jego romantyczny klimat.

Romantyczne jeziorko, wykopane na potrzeby parku

Ścieżka, wiodąca do jeziora.

Fragmenty murów pałacu księcia Davida

Pałac Dadianich.

Pałac Dadiani i urządony w pobliżu park, jest chyba najciekawszym miejscem w Zugdidi. Należał on do słynnej megrelskiej dynastii Dadianich. Znany jest także jako Pałac Królowej, zbudowany w  1873 roku na miejsce nieistniejącego już Pałacu Davida Dadiani. Dzisiaj jest to muzeum. Odwiedzający może zobaczyć w nim zbiory biblioteczne, meble, zestawy porcelany i bogate wnętrza  domu rodziny. Najbardziej interesujące okazały się dla mnie ryciny z epoki, z XVIII-XIX wieku, na których można ujrzeć dawne gruzińskie miasta. Ciekawe jest zestawienie ich współczesnego wyglądu z tym, jak wyglądały dawniej. Na rysunkach można rozpoznać czasem charakterystyczne punkty poszczególnych miast, takie jak stare kościoły, twierdze, wzniesienia.

Z rodziny Dadianich wywodzi się najsłynniejszy gruziński szachista, Andria Dadiani, który na początku XX wieku wygrywał niejednokrotnie europejskie mistrzostwa szachowe, zaś w latach 1900-1904 był prezesem zawodów szachowych Monte Carlo. Z nim wiąże się wiele pamiątek, takich jak choćby zestaw szachów, fotel z emblematem A. Dadianiego, biblioteka. Na jednej z XIX- wiecznych rycin można zobaczyć jego pałac w Kijowie. Rodzina Dadianich należała, obok Chavchavadze i Orbeliani, do jednego z najmożniejszych i najznamienitszych gruzińskich rodów. Gdy prostemu człowiekowi żyło się niezbyt zamożnie, rodziny te wprowadzały do Gruzji europejskie wzorce, organizowały wystawne bankiety, spraszały europejską śmietankę towarzyską. Na ich salonach gościli Michaił Lermontow, Aleksander Puszkin, Dumas, Gribojedov. 

Z A. Gribojedovem wiąże się romantyczna historia miłosna. Otóż będąc na balu u pisarza Aleksandra Chavchavadze, ujrzał on jego 16-letnią córkę Nino. Po krótkiej rozmowie przypadli sobie do gustu, a jakiś czas później 15 lat starszy Gribojedov poprosił dziewczynę o rękę. Gribojedov pełnił wówczas funkcję carskiego ambasadora w Iranie. Były to bardzo niespokojne czasy, Irańczycy byli nieprzychylnie nastawieni do carskiego najeźdźcy i organizowali bunty. Ambasador, wraz ze swoją młodą żoną postanowili jechać wspólnie w delegację do Iranu. Na szczęście dla Nino, kobieta poczuła się słabo i została w apartamencie, zaś Gribojedov sam udał się do ambasady w Teheranie. Tam spotkała go śmierć. Rozwścieczony tłum wdarł się do budynku i zlinczował wszystkich urzędników. Od tego czasu, 17 letnia już Nino Chavchavadze nigdy nie zdjęła żałobnego stroju (odtąd zwano ją czarną różą Tyflisu [Tbilisi], gdyż  tam w rezydencji swego ojca oraz w pałacu Tsinandali, w Kachetii, spędziła resztę swego życia) i  mimo wielu propozycji małżeństwa,nie wyszła ponownie za mąż. Na Nagrobku męża, pochowanego na górze Mtacminda w Tbilisi, kazała napisać po rosyjsku: "Twój duch i osiągnięcia będą zapamiętane na zawsze. Dlaczego moja miłość przeżyła ciebie?"

Jej siostra, Ekaterine, wyszła za Davida Dadiani, z którym miała czwórkę dzieci, w tym wspomnianego już Andrię Dadiani.

W muzeum można znaleźć także portrety i obrazy poświęcone Napoleonowi I, a także jego pośmiertną, brązową maskę, wykonaną w 1833 roku. Pamiątki związane z wodzem wniósł do Pałacu wnuk siostry Napoleona, Caroliny, książę Ashille Murat, mąż jednej z  córek księcia Davida Dadiani.
Niestety nie wszystkie komnaty są udostępnione zwiedzającym. Sumptem japońskiego rządku i japońskich fundatorów, pałac jest wciąż odnawiany. W środku obowiązuje całkowity zakaz fotografowania, dlatego też dołączam zewnętrzną fotografię budynku.

Zugdidi - odsłona druga...

Niejedno miejsce zyskuje czar pod wpływem ładnej pogody, pięknej opowieści, pamiętnego zdarzenia. Takim miejscem jest właśnie Zugdidi. Nie ma ono ani wielkości, ani czaru Tbilisi. Nie może poszczycić się tyloma zabytkami, co stolica. Ba, co niejedno większe miasto. Jednak, gdy na zewnątrz świeci słońce, ustaje wiatr i na niebie pojawia się tęcza, miasto to zyskuje dziwną, pozytywną aurę. Już nie rażą dziury w drodze i powszechny chaos miasteczka. Gruzińskie domy, o charakterystycznym, willowym wyglądzie, palmy rosnące nieopodal, miejsko-wiejski klimat, widoczny na każdym kroku, niewielkie odległości dzielące poszczególne cele naszej wędrówki, to wszystko sprawia, że Zugdidi jest na swój sposób miejscem wyjątkowym. I powiem szczerze, że zaczynam je naprawdę lubić.

Rzeka w pobliżu mojego domu

Widok na peryferia o 7:00 rano.

Zugdidi - pierwsze wrażenia

Już piąty dzień siedzę w Zugdidi. Zimowa pogoda i towarzysząca jej temperatura nie byłaby niczym nadzwyczajnym, gdyby nie brak centralnego ogrzewania w gruzińskich domach. Razem z litewskimi wolontariuszami dogrzewamy się przedpotopowymi farelkami. Ale idzie wytrzymać. 

Póki co, moje otoczenie jest mało gruzińskie. No, chyba że pójdę do sąsiedniego sklepiku i łamaną ruszczyzną poproszę o chleb, czy ser. Mimo to muszę przyznać, że mieszka mi się tu całkiem dobrze i jest możliwe, że niebawem przydzielą mi gruzińską rodzinę, z którą będę mogła jakiś czas pomieszkać, łyknąć lokalnej kultury, zwyczajów i liznąć języka.

Co do Zugdidi - stolicy regionu Megrelia (Samagrelo Zemosvaneti),....mistrzowie propagandy potrafią przedstawić nawet najbrzydsze rzeczy w jaskrawym świetle, czyniąc z nich coś niepowtarzalnego. 

W rzeczy samej tak było w przypadku Szkodry, tak jest też z Zugdidi. Miasto ma kilka ciekawych punktów, jak pałac Dadianich, czy piękny, średniowieczny kościół. Jednak ogólne wrażenie jest trochę przygnębiające. Powiedzmy, że Zugdidi wygląda jak europejskie miasto, które lata świetności ma dawno za sobą. Zniszczone kamienice, ruchome płyty chodnikowe, piękny budynek teatru, który z braku pieniędzy niszczeje na naszych oczach. Najfajniejszym miejscem w mieście wydaje się być bazar. Kupi się tu praktycznie wszystko po niższej cenie niż w sklepach. Dzięki niemu jakoś przetrwam.

Jedna z ulic. Ta akurat wiedzie do mojej organizacji.

Po zmroku. Od razu przychodzi na myśl kawałek Lecha Janerki,
" Strzeż się tych miejsc".

Zugdidi na pocztówce